Manufaktura majoliki artystycznej
W 1881 roku ówczesny właściciel Nieborowa Michał Piotr Radziwiłł założył na terenie swojego gospodarstwa dworskiego manufakturę mebli, zwaną ,,rzeźbiarnią'' oraz manufakturę majoliki artystycznej. Książę działał na fali popularnej wówczas filozofii pozytywistycznej odnowy społeczeństwa przez ,,pracę organiczną'' i ,,pracę od podstaw'', szukając zarazem dróg odnalezienia polskiej wersji ,,sztuki stosowanej do przemysłu''. Obie manufaktury produkowały wyroby w oparciu o własne wzorce projektowe, zatrudniając okolicznych utalentowanych rzemieślników i samorodnych artystów, pochodzących z warstwy zubożałego ziemiaństwa i mieszkańców wsi.
,,Rzeźbiarnia'', gdzie główną rolę odgrywali wybitnie utalentowany miejscowy stolarz-snycerz Józef Trynkowski i rzeźbiarz Józef Demczyński, wyprodukowała w latach 1880-1885 wiele oryginalnych mebli projektowanych przez księcia, a także powtórzeń mebli gdańskich i dubletów starych mebli angielskich i francuskich. Wybitnym osiągnięciem Trynkowskiego i Demczyńskiego jest bogato zdobiona snycerką i rzeźbami boazeria z czarnego dębu w Sieni Głównej pałacu nieborowskiego oraz drewniane wyposażenie miejscowego kościoła.
Uruchomiona w grudniu 1881 roku w Nieborowie manufaktura majoliki artystycznej, którą pokierował sprowadzony z Francji syn polskiego emigranta politycznego Stanisław Thiele, specjalista wytopu ceramiki majolikowej zatrudniająca pracowników i dekoratorów rekrutujących się spośród uzdolnionych młodych mieszkańców pobliskich wsi oraz uczniów warszawskiej Szkoły Rysunkowej Wojciecha Gersona, działała bardzo wydajnie do 1885 roku,
rozprowadzając swoje wyroby na znacznym obszarze Królestwa Polskiego i zachodnich guberni Cesarstwa Rosyjskiego. Ukoronowaniem działalności manufaktury była urządzona w czerwcu 1884 w Hotelu Europejskim w Warszawie wielka wystawa wyrobów majolikowych z Nieborowa, która spotkała się z dużym zainteresowaniem publiczności warszawskiej. W 1886 roku nastąpiło załamanie produkcji, spowodowane nasyceniem rynku wyrobami i zmianą gustu odbiorców. Książę odsprzedał część urządzeń Stanisławowi Thiele, który już na własną rękę, lecz z miernym skutkiem prowadził produkcję majoliki jeszcze do 1897 roku.
W okresie rozkwitu manufaktura produkowała ozdobne piece i kominki, wazony i amfory, żardiniery i wazy, talerze i drobne przedmioty o przeznaczeniu użytkowym i dekoracyjnym. Projektowaniem i dorywczym zdobieniem wyrobów zajmował się sam książę-właściciel i dyrektor Stanisław Thiele, a obok nich rzeźbiarz Sławomir Celiński, który kształtował formy modelowe. Zdobieniem zajmowali się malarze dekoratorzy, wśród których do najzdolniejszych należeli Franciszek Szewczyk, Józef Demczyński, Jadwiga Hyżycka, siostry Celina i Jakóbina Zarembianki, Julia Suska. Wyroby manufaktury nieborowskiej sygnowane były do 1885 roku znakiem fabrycznym MPR (Michał Piotr Radziwiłł) zwieńczonym mitrą książęcą, a od 1886 wiązaną sygnaturą ST (Stanisław Thiele) umieszczoną obok znaku książęcego. Od 1889 sygnatura ST była stosowana już samodzielnie. Obok tych znaków spotyka się często sygnatury malarzy dekoratorów oraz niekiedy cyfry oznaczajace daty lub numery serii wyrobów.
Ceramika nieborowska produkowana była z miejscowej glinki, którą poddawano obróbce właściwej dla technologii majolikowej - czerep wypalano w temperaturze 800-900°C, po czym pokrywano glazurą cynową, zdobiono tlenkami metali i powtórnie wypalano w tzw. wielkim ogniu w temperaturze 1000-1100°C, podczas którego wtapiały się w szkliwo utleniające się barwniki. Kolorystyka wyrobów określona była gamą barwną używanych do malowania tlenków metali: żelaza (czerwień), kobaltu (błękit), miedzi (zieleń), antymonu (żółć), manganu (fiolet i czerń). Formy i motywy dekoracyjne początkowo były oparte na wzorach historycznych wytwórni majolik, włoskich w Castel Durante, Urbino, Faenzie, francuskich w Nevers, Moustiers i Rouen oraz holenderskiej w Delft. Później, pod wpływem krytyki prasowej Bolesława Prusa, książę sięgnął do motywów narodowych i treści patriotycznych, czerpanych z historii Polski, z rodzinnego pejzażu, z życia codziennego.
W latach 1903-1906 działalność manufaktury wznowił znany rzeźbiarz i ceramik Stanisław Jagmin, który produkował nieglazurowaną ceramikę opartą na formach wykopaliskowych celtyckich i prasłowiańskich, a później nowoczesną ceramikę secesyjną z zastosowaniem wielobarwnych szkliw dekoracyjnych tzw. flambé.
We wrześniu 1982 roku, w sto lat po uruchomieniu I manufaktury, reaktywowaliśmy działalność kolejnej wytwórni ceramiki artystycznej w Nieborowie. Ta III manufaktura, wyposażona w elektryczne piece i inne nowoczesne urządzenia do produkcji ceramiki, zlokalizowana została w odrestaurowanym dawnym budynku wytwórni, gdzie działa do dzisiaj. Produkuje kopie dawnych wyrobów oraz formy ceramiczne o charakterze dekoracyjnym i pamiątkarskim. Pracami III manufaktury pokierowała początkowo malarka Teresa Szałowska, a później w latach 1987-1992 rzeźbiarka specjalizująca się w ceramice artystycznej Krystyna Marek-Andrzejewska. Osiągnięciem stały się plenery ceramiczne w Nieborowie z udziałem wybitnych artystów zajmujących się twórczością plastyczną w materiale ceramicznym.
W grudniu 1985 roku w obszernej hali dawnej malarni w budynku nieborowskiej Manufaktury została urządzona stała wystawa studyjna mebli i majoliki artystycznej z manufaktur Michała Piotra Radziwiłła, secesyjnej ceramiki Stanisława Jagmina i wybranych wyrobów współczesnej wytwórni ceramiki artystycznej w Nieborowie. Wystawa została wyróżniona dyplomem honorowym Ministra Kultury i Sztuki ,,za najciekawsze wydarzenia muzealne roku''.
